Một trong số những lý thuyết tôi ngộ ra gần đây đi theo con đường của Tứ Nguyên chứ không phải lúc nào cũng là Tam Nguyên, và Định – Buông – Luân – Hồi là một trong số đó. Những trạng thái của nhận thức vô cùng đơn giản nhưng lại có ý nghĩa ứng dụng lớn lao trong đời sống.
- Định: Là định tâm, là nhất tâm với một điều gì đấy. Trong Bát Chánh Đạo, Chánh Định đứng thứ tám và kết thúc một chu kỳ luân chuyển.
- Buông: Là buông bỏ, buông xả, chỉ một trạng thái khi chúng ta không còn dính chấp vào một thứ gì đấy. Rồi khi con người không còn dính chấp vào bản ngã, tức là nhận được sự chân thật nơi chính mình, và giác ngộ.
- Luân Hồi: Thông thường thì hai từ này thường đi liền với nhau, ý chỉ về một lý thuyết phổ quát trong các tôn giáo cổ Phương Đông về việc con người sống phải trải nghiệm trên trái đất này và cũng có thể là các hành tinh khác qua nhiều kiếp. Tuy nhiên ở đây tôi muốn nói đến một khái niệm phổ quát hơn của từ Luân tức là luân chuyển, và từ Hồi tức là hồi quy.
Vậy thì ứng dụng của Định – Buông – Luân – Hồi trong đời sống là như thế nào?
Hiểu về chữ Định giúp chúng ta có thêm nhiều niềm tin và nghị lực vào những điều mà bản thân mình mong muốn; còn hiểu về chữ Buông giúp chúng ta dễ dàng vượt qua những trạng thái tâm thức bất như ý và duy trì được những cảm xúc tích cực bất chấp hoàn cảnh. Tương tự như vậy, một người biết ứng dụng Luân – Hồi sẽ có được trí tuệ và khả năng ứng dụng tri thức vào đời sống.
Từ trí tuệ quan sát, tôi nhận ra vấn nạn của con người hiện đại ngày nay một phần cũng đến từ việc ứng dụng Định – Buông – Luân – Hồi không phù hợp:
Lấy ví dụ một người mẹ, bà có thể rất Định tâm với nghĩa vụ làm mẹ và chăm sóc con cái. Điều này có thể giúp bà làm tròn nghĩa vụ làm mẹ, đem lại tình thương cho những đứa con của mình và cho chính mình thông qua việc chăm sóc. Tuy nhiên nếu bà không học được cách Buông bỏ phù hợp thì khi lớn lên chính tình thương này lại trở thành rào cản và bó buộc khiến những đứa con của bà không được hạnh phúc và chính bà cũng không được hạnh phúc.
Tôi lấy ví dụ minh hoạ như khi nắm tay của mình cứ nắm chặt lấy sợi dây chuyền thì bản thân sợi dây chuyền sẽ cảm thấy vô cùng ngột ngạt và không thể rung động được. Tuy nhiên nếu bàn tay buông ra cả thì sợi dây chuyền sẽ rơi. Thế nên có Định thì cũng nên có Buông. Đời sống con người nếu biết buông định phù hợp thì dễ dàng có được mọi thứ nhưng không bám chấp vào bất cứ việc gì để được an vui.
Định — Buông là hệ trục, còn Luân — Hồi là dao động.
Luân và Hồi: Sự Uyển Chuyển Của Bản Thể
Luân hồi theo nghĩa này tức là khi con người chúng ta đã xác định được cốt lõi của bản thể rồi thì cũng không nhất thiết chỉ bám chấp vào duy nhất điều ấy, mà phải hiểu được một sự thật là dù cho bản thể chúng ta có thay đổi như thế nào thì trạng thái cuối cùng nó cũng sẽ quay về đúng với bản chất của nó.
Trong ví dụ về người mẹ nêu trên, nếu người mẹ biết luân hồi phù hợp thì bà phải nhận ra rằng trong mối quan hệ mẹ con, bà mãi mãi là một người mẹ, nhưng đôi lúc bà cũng có thể luân chuyển qua những vai trò khác để mối quan hệ luôn được hài hòa. Ví dụ như khi đứa con đã lớn, người mẹ hoàn toàn có thể đóng vai trò của một người quan sát từ xa thay vì vai trò cũ của một bà mẹ luôn luôn sát sao can thiệp vào cuộc đời của con cái.
Cách hiểu này cũng hoàn toàn phù hợp với khái niệm luân hồi của tôn giáo khi cắt nghĩa cuộc đời này hoàn toàn là những cõi tạm, và dù chúng ta có luân chuyển qua bao nhiêu cuộc đời đi nữa thì cũng chỉ là để học được những bài học. Và rồi một ngày, khi chúng ta đã học hết những bài học trên trái đất này, chúng ta được hồi về với trạng thái nguyên bản nhất của mình — mà theo Nhà Phật gọi là Phật Tánh.
Đơn Giản Hoá Định – Buông – Luân – Hồi Trong Đời Sống Hàng Ngày
Tuy thế, chúng ta không cần phải đợi đến khi chuyển kiếp, mà tôi muốn đơn giản hóa khái niệm Định – Buông – Luân – Hồi vào trong đời sống này để nhiều người có thể nhận được lợi lạc từ việc ứng dụng vào nhiều khía cạnh của đời sống:
Ví dụ như trong công việc:
- Người doanh chủ có thể định tâm với hình ảnh tốt đẹp trong tâm trí của người lao động, nhưng như thế không có nghĩa là chúng ta dung túng cho tất cả những việc làm sai lầm mà nhân sự có thể gây ra.
- Người doanh chủ có thể định tâm nhưng vẫn cần phải buông thân để ứng xử phù hợp trong từng tình huống: khi cần bao dung và đôi khi cũng cần phê bình thật sâu sắc để giúp cho con người tiến bộ.
- Trong công việc, người doanh chủ cũng cần học cách luân và hồi qua những vai trò khác nhau: ví như những lúc có thể là một người thầy để giúp cho con người tiến bộ, nhưng khi cần vẫn có thể là một người quản lý khắt khe để chỉ ra khuyết điểm của nhân viên mình; và quan trọng không kém là sau giờ làm, con người chúng ta lại được trở về với đúng nguyên bản của mình là những người bạn.
“Tôi không là ai để tôi có thể trở thành bất kỳ ai.”


