“Sống giữa Đời phải có Đạo và sống trong Đạo cũng cần Đời.”
Không biết từ lúc nào mà những cuộc hội thoại quanh tôi cứ quay quanh chủ đề này. Rồi cũng từ khi nào Đạo và Đời lại là hai khái niệm đối lập nhau đến vậy?
Có thể nó đúng với những người khác, nhưng đối với tôi thì Đời rất đẹp, dù rằng cuộc đời của tôi không phải là không có những điều bất như ý. Chỉ là khi đã lựa chọn bước đi theo Đạo, tôi phần nào thấu cảm được cái chữ khổ thường hằng trong đời sống này và biết cách đón nhận nó. Thực ra thì ngày nào tôi cũng khổ, nhưng đồng thời với nó ngày nào tôi cũng vui.
Đạo Không Ngược Với Đời — Đạo Ngược Với Thế Tục
Đối với tôi thì Đạo không ngược với Đời, mà Đạo ngược với Thế Tục:
- Khi nói đến Đạo, người ta hay nói đến những gì thường hằng, thuộc về chân lý và thanh cao.
- Còn khi nói đến Thế Tục, người ta thường nghĩ tới những điều của thế giới, của sự hưởng lạc và vị kỷ.
Đời thì mạnh ai nấy sống, và mỗi người nên có những định nghĩa khác nhau về đời:
- Nếu cá nhân đó lựa chọn sống một cuộc Đời gần nhất với Đạo, chúng ta có thể xem họ như những Phật Nhân hay Tu sĩ. Đại khái, họ là những người đã từ bỏ thế gian để tìm cầu chân lý, không gia đình, không ràng buộc, chay tịnh và không tham ái.
- Còn ai muốn chọn sống một cuộc Đời gần với Thế Tục, chúng ta tạm gọi họ là những Tục Nhân — những con người mang những phẩm chất của vị kỷ và hưởng lạc.
Vậy thì tại sao ngày nay người ta lại gọi là “Đạo và Đời”? Phải chăng vì phần đông con người sống Đời gần với Thế Tục quá nên họ quy đồng khái niệm của Đời thành Thế Tục?
Phải chăng vì thế mà ngày nay người ta phải bình dân hoá một số tri thức của Đạo để kéo người đời ra khỏi Thế Tục? Phải chăng vì thế những vị thầy tâm thức như Thích Nhất Hạnh, Minh Niệm, Thích Pháp Hoà hay gần nhất là Thích Minh Tuệ lại đang được cộng đồng đón nhận rộng rãi? Phải chăng cũng vì thế mà nhiều bậc giác ngộ giả, những khoá học chữa lành nửa vời càng ngày càng nở rộ — bởi vì con người sống đời đang quá sa vào Thế Tục?
Tôi cũng từng có thời gian dự tính “xách nồi cơm lên và đi”, nhưng bạn bè khuyên can khi họ bảo cái thức của tôi còn hữu dụng lắm, chưa đóng góp được gì mà đã đóng lại với thế gian thì phí. Nghe cũng xuôi xuôi nên tôi lại bỏ nồi cơm xuống để đi kiếm miếng ăn. Giấc mơ nồi cơm điện chắc xin hẹn lại một ngày khác.
Con Đường Trung Đạo (Middle Path)
Thế rồi cũng từ đó tôi bỗng nhận ra nguyên nghĩa của khái niệm Con Đường Trung Đạo của Đức Phật:
- Nếu sống đời mà Đạo quá thì cô tịch.
- Nếu sống đời mà Thế Tục quá thì tham ái nổi lên.
Con người nếu học được cách bước đi trên con đường của Trung Dung và luân chuyển nhận thức phù hợp thì rất đơn giản để có được cuộc đời như ý.
Những công ty tôi quản trị hay tư vấn cũng vậy:
- Nếu Thế Tục quá, nhân sự chỉ tập trung vào quả tài chính là kiếm tiền, không lo bồi nhân thì lâu dần cũng sụp đổ.
- Còn nếu đã xác định làm kinh tế mà Đạo quá, lại siêu an vui, siêu tánh không, siêu thuộc linh — thành ra nhiều khi giao việc lại không thấy ai làm gì. Nhân sự tâm thái rất tốt, nhưng kết quả kinh doanh tài chính thì cứ kéo lê.
Câu Chuyện Về Zorba Phật Của Thầy Osho
Nghĩ đến đây, tôi lại nhớ đến câu chuyện của thầy Osho về hình tượng Zorba Phật (Zorba the Buddha).
Thầy nói vào giai đoạn thầy còn sống, đất nước Ấn Độ tuy là cái nôi của tâm linh thế giới nhưng lại là một đất nước nghèo đói và cơ cực. Tuy người dân Ấn rất tự hào về những bậc thầy tâm linh trong quá khứ và hiện tại của họ, nhưng không thể tránh khỏi sự thật là họ tụt hậu so với phương Tây.
Trái lại, phương Tây vô cùng giàu có về vật chất nhưng lại nghèo nàn về tâm thức và tràn lan các khủng hoảng trong xã hội và tâm trí con người.
Thầy Osho ví von:
- Phương Đông (Ấn Độ) như những người ăn mày sáng mắt nhưng cụt chân.
- Phương Tây như những người khoẻ mạnh tay chân nhưng mù mắt.
Vì vậy, chỉ khi nào hai người ăn mày này học được cách phối hợp với nhau thì họ mới chạy thoát khỏi ngọn lửa đời đang bủa vây — như cách nhân loại học bước đi trên con đường trung đạo.
Zorba Phật là một hình tượng như thế:
- Đức Phật (The Buddha): Đại diện cho Đạo, sự tĩnh lặng, giác ngộ và an lạc nội tâm.
- George Zorba: Đại diện cho trần thế, sự sống động, tận hưởng cuộc đời và tình yêu thế tục.
Con người trong thời đại mới phải là sự trung hoà của Đức Phật và George Zorba — đó chính là Zorba Phật.


