Một trong những nhận xét tôi nhận được gần đây nhiều nhất từ những người mình hay chia sẻ là, “Học nhiều quá mấy cái này coi chừng tẩu hoả nhập ma đó nha!” Nghe sơ qua thì nó cũng đúng. Vì tìm hiểu về tôn giáo và triết học thì thường chỉ có hai trạng thái tâm lý phổ biến thôi: một là lùng bùng, hai là buồn ngủ. Cái trước thường dẫn tới cái sau, như hồi xưa còn học tại đại học. Nhưng lần này nó là một cái gì đó rất khác!
Tôi có nhiều suy tưởng về việc tại sao ở một giai đoạn nào đó của cuộc sống, con người ta lại bắt đầu quan tâm về việc đi tìm câu trả lời cho câu hỏi hiện sinh và khai mở Toàn thức quan của chính họ. Nếu thời trẻ mà bắt buộc học như dạy Triết thì đúng là buồn ngủ thật. Nhưng khi con người ta đủ khổ, đủ ngộ thì tự họ sẽ đi tìm. Chúng ta không phải “bắt”!
Mà khai mở Toàn Thức Quan, đi tìm câu trả lời cho câu hỏi hiện sinh để có định hướng đúng đắn hơn cho cuộc sống cũng tốt mà. Giống như những doanh nghiệp đối tác mà Minh có duyên được tư vấn, họ cũng phát triển đến một giai đoạn nào đấy đủ lớn, rồi gặp vấn nạn trong kinh doanh, rồi mới quay lại giải quyết vấn đề cốt lõi về doanh nghiệp của họ bao gồm: Triết Lý, Tầm Nhìn, Sứ Mệnh, và Hệ Giá Trị. Cũng đau đớn chật vật làm những việc tưởng như lãng phí thời gian và rất vô bổ, nhưng thực ra là lùi về sau tạo đà để chuẩn bị cho những bước tăng trưởng vượt bậc tiếp theo.
Thế nên tương tự như tư vấn doanh nghiệp, tìm được cố vấn tốt thì khai mở nhanh rồi đi tiếp, ngược lại thì lãng phí thời gian tiền bạc. Hành trình đi tìm câu trả lời cho câu hỏi hiện sinh của con người nếu thuận duyên thì mau lẹ, còn không cũng có khả năng rơi vào trạng thái của lùng bùng lẫn lộn, hay mặt trái của đức tin là mê tín dị đoan, hoặc mặt trái của triết lý và tranh biện.
Minh thì chẳng tìm thấy niềm tin tuyệt đối cho mình vào bất kỳ tôn giáo hay triết lý nào, mà mỗi nơi thì lại tìm thấy một chút, rồi tổng hợp theo quy luật: “Cái gì nhiều tôn giáo và triết luận cùng nói đến thì chắc là đúng. Còn cái nào chỉ duy quan với một góc nhìn mà thiếu suy xét đối chiếu thì bỏ qua, không dung nạp.” Rồi từ đó lại tổng hợp tất cả những mảnh ghép tri thức đó vào một tổng thể mô hình tư duy riêng mà Minh gọi là Quan và Luận:
- Quan (View): là cách chúng ta nhìn nhận hiện thực khách quan, nhìn nhận và cảm nhận thế giới.
- Luận (Thinking): là chúng ta tư duy về nó, về Quan, và tự rút ra những kết luận mang tính chủ quan của riêng mình.
- Quan và Luận tác động qua lại với nhau và kết nối với nhau qua Tam Nguyên, như mô hình trước Minh đã có giải thích về Tam Nguyên Hệ Luận (Triology).
Lý giải cho mối quan hệ giữa Quan và Luận có thể đưa ra một ví dụ như thế này. Nếu đứa con của bạn một ngày nào đó đến trước mặt bạn và đặt câu hỏi: “Ba/mẹ ơi, con đã đến với thế giới này như thế nào?” thì bạn sẽ trả lời ra sao? Có phải tuỳ theo độ tuổi của con mà các bạn sẽ lựa chọn câu trả lời phù hợp không? Và câu trả lời này cũng còn phụ thuộc vào hiểu biết về Quan và Luận của riêng bạn nữa. Một số tình huống có thể như sau:
- Khi con 5 tuổi: “À, con chui ra từ nách của mẹ.”
- Khi con 15 tuổi: “À, bố mẹ yêu nhau, kết hôn thành vợ chồng rồi sinh ra con.”
- Khi con 40 tuổi: “À thực ra bố mẹ cũng không biết, nhưng bố mẹ biết ơn con vì đã chọn đi qua bố mẹ để đến với thế giới này.”
Câu trả lời cuối có thể hơi phức tạp, nhưng đó là những hiểu biết mà một người con 40 tuổi cần, và là những tri thức mà chỉ có người bố U70 đã khai ngộ về vũ trụ quan mới có được câu trả lời tương đối thích đáng.
Nó phản ảnh cái hiểu về thế giới chủ quan bên trong, được thu nhặt từ nhiều tôn giáo, triết lý, khoa học nhưng không giống hoàn toàn một cái nào cả.


