Trong nội dung trước về Toàn Thức Luận, chúng ta đã nói về Nguyên Luận tức phương thức (Method) và Hệ Luận tức phương hướng (Direction). Để toàn vẹn bức tranh về Toàn Thức Luận, tôi xin chia sẻ nốt về cấu phần cuối cùng trong bộ ba này là Dịch Luận tức chiều chuyển dịch.
Tại sao trong một hệ thống tư duy toàn thể lại có ba cấu phần của tư duy?
Có thể hiểu một cách ví von là như thế này:
Như René Descartes đã nói: “Tôi tư duy, thế nên tôi tồn tại.” Vậy thì quá trình tư duy gắn liền với một mục đích, một đích đến mà ở đây là sự tồn tại.
Giả định đích đến của người nghĩ (thinker) là tồn tại thì chúng ta có thể ví von:
- Nguyên Luận: Giống như phương tiện di chuyển để đi tới cái đích đó (tương tự như xe máy, xe hơi).
- Hệ Luận: Như con đường mà người nghĩ chọn để đi đến đích (bao gồm đường thẳng, đường vòng, đường gồ ghề hay bằng phẳng).
- Dịch Luận: Là cách thức người nghĩ di chuyển trên con đường đó bằng phương tiện của họ để đến được đích.
Quá trình tư duy nếu muốn bóc tách ra tiếp mà không dừng lại ở Tam Nguyên thì có thể phái sinh ra những cấu phần khác nữa, nhưng theo cách suy nghĩ hiệu quả nhất thì chúng ta nên dừng lại ở ba cấu phần này để không quá cầu kỳ nhưng vẫn đủ đáp ứng.
Trong nghiên cứu thần học và tôn giáo, Dịch Luận phổ biến tương ứng với hai chiều chuyển dịch tư duy đối lập: Phóng Dụ Luận (Progressive Thinking) và Hồi Quy Luận (Regressive Thinking).
1. Phóng Dụ Luận (Progressive Thinking)
Tôi xin phép phân tích từ cái hiểu của tôi về Kinh Thánh. Có thể nói hiện nay không có tôn giáo nào có nhiều tín đồ và các hệ phái như Thiên Chúa Giáo. Trải qua hai ngàn năm, chỉ từ hai cuốn sách chính là Cựu Ước và Tân Ước mà nhân loại theo cái ‘phóng dụ’ của riêng mình lại có rất nhiều cách hiểu và từ đó mà hình thành ra chia tách và các hệ phái khác nhau.
Ví như cách hiểu Jesus Christ có phải là Đấng Messiah hay không đã tách Cơ Đốc Giáo ra khỏi Do Thái Giáo. Thánh Linh đến từ Chúa Cha hay Chúa Con đã tách Công Giáo ra thành Chính Thống Giáo Phương Đông. Rồi còn nhiều những chi tiết được phóng dụ khác nữa trong Kinh Thánh tạo thành sự khác biệt về đức tin, chưa kể những tài liệu không nằm trong Kinh Thánh chính thống như Gnostics hoặc Tài liệu Biển Đen (Dead Sea Scrolls) và cái hiểu khác biệt của họ về Đấng Sáng Thế.
Nói chung, tôi nghĩ mỗi người không quan trọng là họ đọc gì, họ đều muốn hiểu theo cách hiểu của họ và sự tranh luận với một đầu óc không cởi mở dường như chỉ dẫn đến sự bế tắc. Tuy thế, Phóng Dụ Luận vẫn là một tư duy cốt lõi trong tôn giáo và cả triết học.
2. Hồi Quy Luận (Regressive Thinking)
Ta có thể lấy ví dụ về Đạo Phật, hay cụ thể hơn là những gì tôi học được từ người thầy của tôi trong cộng đồng WiT. Trước Đức Phật, tư tưởng thế giới là Maya hư ảo được phóng chiếu từ tâm tư của con người cũng là một minh chứng của Hồi Quy Luận.
Thời gian theo học trong WiT, tôi được biết tới công thức Cội Nguồn Cuộc Sống Bắt Nguồn Từ Chính Ta thì đây cũng là một biểu hiện nữa của tư duy hồi quy, tương đồng với tư tưởng của Nhất Nguyên Luận tức thu cả vũ trụ về trong một bản thể.
Trong khoa học, ta cũng bắt gặp tư duy Hồi Quy Luận trong thuyết tiến hoá của Charles Darwin, khi ông kết luận mọi sinh vật sống trên hành tinh này đều được sinh ra từ một thực thể. Tuy thế, thuyết tiến hoá của Darwin hiện nay cũng đang được xem xét lại, đặc biệt là dưới góc nhìn tôn giáo, chứng tỏ tư duy Hồi Quy Luận của ông vẫn còn thiếu sót. Thế nên khi chúng ta bắt gặp một vài yếu tố tương đồng ở biểu hiện bề mặt, chưa hẳn quá trình hồi quy về một điểm sẽ chính xác ngay. Điều này vẫn luôn đòi hỏi nhiều suy xét để kết luận.
Các hình thái Dịch Luận mở rộng
Ngoài ra nếu chúng ta tiếp tục soi chiếu theo góc nhìn triết lý và khoa học thì Dịch Luận còn nhiều cách tư duy khác nữa như:
- Diễn Dịch (Deductive)
- Quy Nạp (Inductive)
- Trừu Tượng (Abstract)
- Loại Suy (Limitative)
- Phản Biện (Argumentative)
Tuy thế, cách nghĩ của tôi là những loại hình tư duy này có thể được suy ra từ những hình thái Dịch Luận gốc kể trên.
Lợi ích khi ứng dụng Toàn Thức Luận vào cuộc sống
Vậy thì áp dụng Toàn Thức Luận và ba cấu phần tư duy vào cuộc sống như thế nào và có được ích lợi gì?
Giống như một căn nhà lộn xộn thì rất khó để chúng ta tìm kiếm các món đồ, khi chúng ta sắp xếp lại đồ đạc trong nhà ngăn nắp theo khuôn khổ thống nhất thì bất cứ khi nào bắt đầu một quá trình tư duy, mọi thứ thuộc về cái biết sẽ rất dễ để tìm thấy và sẽ rất nhanh để tư duy đưa ta đến đích.
Khi người nghĩ có một Toàn Thức Quan đủ đầy, một Toàn Thức Luận mạch lạc, thì Toàn Thức Ý bao gồm Nghe – Thấy – Biết – Nói cũng dần trở nên minh tuệ và giàu sức thuyết phục.


