Luận điểm mà tôi muốn chia sẻ ngày hôm nay có liên quan đến việc rèn luyện hay thiên bẩm, liệu sáng tạo có phải là một điều chúng ta có thể cải thiện được hay không? Tôi tin phần đông chúng ta ở đây đều tin rằng sáng tạo là một năng lực có thể rèn luyện, vì nếu không thế thì chẳng việc gì chúng ta phải cất công học hỏi những nội dung này làm gì.
Tôi đưa ra hai ví dụ điển hình cho việc rèn luyện và thiên bẩm:
- Ví dụ đầu tiên là về thiên tài âm nhạc Wolfgang Amadeus Mozart: Nếu ai đã từng tìm hiểu về cuộc đời của ông hẳn đều biết ông là một thiên tài bẩm sinh khi lên 5 tuổi đã có thể sáng tác những bản nhạc đầu tiên và đi lưu diễn khắp châu Âu cùng với cha và chị gái. Nhưng thực tế một góc nhìn khác chỉ ra rằng cha của Mozart là Leopold Mozart là một nhà soạn nhạc tài ba và một người thầy dạy nhạc xuất sắc. Ông đã dành toàn bộ thời gian của mình từ khi Mozart còn rất nhỏ để rèn luyện cho con trai mình. Thế nên nhiều nhà nghiên cứu chỉ ra rằng Mozart là một sản phẩm của một quá trình giáo dục khắc nghiệt và bài bản hơn là một tài năng xuất chúng bẩm sinh.
- Ví dụ thứ hai là một phản đề trong cờ vua của chị em nhà Polgar: Cha của họ – Laszlo Polgar muốn chứng minh cho thế giới biết trí thông minh và sáng tạo là do rèn luyện hơn là thiên bẩm bằng việc cho ba cô con gái của ông học cờ vua. Tuy không thích bộ môn này lắm nhưng ba chị em Susan, Sofia và Judit đều nghe lời cha. Rồi một sự thật bất ngờ cho thế giới cờ vua đã xảy ra khi cô chị đầu Susan đã 4 lần giành danh hiệu Vô địch cờ vua nữ thế giới. Còn cô em út Judit thì được mệnh danh là Kỳ thủ cờ vua nữ vĩ đại nhất mọi thời đại khi cô không bao giờ tham gia các giải cờ vua dành cho nữ mà tham gia nội dung tự do dành cho cả nam lẫn nữ và đã đánh bại tất cả các siêu đại kiện tướng, nhà vô địch cờ vua, lúc bấy giờ.
Thế nên sau nhiều năm tìm hiểu về sáng tạo, tôi có một niềm tin là tất cả chúng ta đều được sinh ra với một khả năng sáng tạo rất lớn, nhưng nếu không được đặt vào điều kiện thuận lợi thì tất cả những thứ đó sẽ dần mất đi. Sau đây là một vài luận điểm ủng hộ góc nhìn này:
- Trẻ em sinh ra đều rất sáng tạo, điều này được chỉ ra trong các nghiên cứu của NASA bởi Land and Jarman. Đó là lý do vì sao chúng thích màu sắc, môi trường mở và hay thắc mắc về cuộc sống qua việc đặt câu hỏi. Nhưng khi chúng lớn lên, xã hội xếp chúng vào những cái hộp tại trường học và văn phòng. Xã hội đóng khung chúng bằng những câu trả lời đã có sẵn. Rồi càng lớn lên, chúng càng bớt hoài nghi, chúng càng yêu thích sự tiện dụng trong suy nghĩ và năng lực sáng tạo cũng từ đó biến mất.
- Xã hội hiện đại làm chúng ta đánh mất khả năng tập trung, và theo đó đánh mất khả năng sáng tạo tương ứng. Trong cuốn sách Sự Tập Trung Bị Đánh Cắp của Johann Hari, tác giả cũng nói về những trải nghiệm của ông khi cai nghiện Internet và tìm lại về cái bản thể sáng tạo bên trong mình. Tôi phải thừa nhận là chúng ta đang sống trong một thời kỳ mà nhà nhà người làm nội dung và đăng lên liên tục, cộng thêm sức mạnh của AI thì tình trạng nội dung rác sẽ ngày càng nhiều thêm. Đi kèm theo đó là hệ luỵ của sự thiếu chú ý, giảm tập trung, và suy thoái khả năng sáng tạo. Các nền tảng xã hội hiện tại và cả các trang báo đều tập trung vào vấn đề số lượng hơn là chất lượng, bài không cần tốt mà phải nhanh. Tôi không phản đối xu hướng này vì kinh doanh là phải thế. Nhưng có khi nào hệ quả của việc làm giàu kinh tế là chúng ta đang đánh mất đi chính bản chất con người mình trong cái vòng xoay này.
- Sáng tạo theo góc nhìn của Michelangelo, nhà điêu khắc kỳ tài người Ý, là tìm về với bản chất bên trong của thực tại. Trước khi ông đẽo gọt bức tượng Chúa Jesus, ông kể lại rằng ông đã nghe thấy tiếng gọi của Ngài bên trong tảng đá và quá trình nghệ thuật của ông không phải là biến tảng đá thành hình hài của Chúa mà là bóc bỏ đi những phần không cần thiết để bản chất Chúa bên trong được biểu lộ ra ngoài. Tôi cũng có một niềm tin là bên trong tất cả những con người đã mệt nhoài vì chạy theo xã hội của chúng ta vẫn còn bên trong một đứa trẻ thích sáng tạo và luôn tò mò về thế giới cần được giải phóng.
Một vài suy nghiệm cá nhân và định hướng phát triển sáng tạo đề xuất:
- Một ví dụ nhỏ từ bản thân tôi đó là tất cả các bạn bè của tôi từ bé đến cấp 3 đều biết hai môn tôi học yếu nhất là Văn và Anh Văn. Ngày xưa tôi toàn bị khống chế học sinh giỏi vì hai môn này dưới trung bình. Nhưng lạ thay là khi lên đại học khi tôi bắt đầu có mong muốn học tiếng Anh thì tôi lại học nhanh hơn nhiều những người bình thường. Tôi mất tầm 2.5 năm để từ một người mất căn bản phải học từ bằng A đến bằng C và đỉnh điểm là 600 TOEFL giai đoạn đấy. Còn văn thì giờ tôi viết tốt hay tệ mọi người có thể tự cảm nhận. Thêm nữa là ngày xưa tôi rất ít nói, ai cũng nghĩ là tôi kém trong giao tiếp, còn bây giờ thì công việc của tôi là làm giảng viên và diễn giả. Thế nên sau này tôi cũng hay thử sức mình trong nhiều lãnh vực khác để xem bản thân còn những khả năng gì chưa khai thác hết.
- Điều thứ hai tôi nhận ra nếu muốn thực sự sáng tạo, chúng ta phải học cách chậm lại và bóc tách bớt khỏi cuộc sống. Xã hội và truyền thông hiện tại nhồi sọ chúng ta bằng thông tin qua các nội dung ngắn và liên tục. Thiết bị di động cướp đi của chúng ta khả năng tập trung trong thời gian dài. Chúng ta có thể học cách làm nhanh và sao chép để có được những bước đi đầu tiên, nhưng để thực sự sáng tạo chúng ta vẫn cần tìm ra bản thể của chính mình trong toàn bộ quá trình đó. Thiền, cầu nguyện, thực hành bát chánh đạo, một vài thực hành tâm linh thời gian gần đây đối với tôi rất đáng giá. Tôi chánh niệm hơn mỗi khi cầm điện thoại lướt nội dung và bắt đầu quá trình “cai nghiện” thiết bị di động của chính mình.
- Khi đã có thêm được thời gian khi bóc tách khỏi những thói quen xấu, hãy dành thời gian đó cho những thú vui mới. Hãy thử học một ngoại ngữ, chơi một môn thể thao, tham gia một bộ môn nghệ thuật nào đó. Học lấy cái tinh tuý của nó rồi thử kết hợp nó với một loại hình nào đó khác được không. Sáng tạo cũng phần nhiều đến từ sự kết hợp và hiệu chỉnh, và trong sự tiến hoá của thiên nhiên thì hai nguồn lực kết hợp và phân tách là luôn thường hằng. Hãy cho phép bản thân là một phần trong quá trình sáng tạo của cả một vũ trụ rộng lớn, vì bên trong chúng ta cũng là một tiểu vũ trụ. Hay nói theo góc nhìn tâm linh, chúng ta đều là một phần của Đấng Tạo Hoá, tôi sống trong Ngài và Ngài cũng sống trong tôi. Trung Thu năm nay tôi học thêm được một kỹ năng mới là làm bánh. Bên cạnh viết lách, pha trà, nấu ăn, âm nhạc, thể thao hay cây cối tôi vẫn còn rất nhiều thú vui khác. Ngoài công việc, tôi là một đứa trẻ lúc nào cũng tò mò về thế giới và muốn học đủ thứ.
Tôi mong những chia sẻ của mình đủ tốt để một vài người sẽ bắt đầu hành trình tìm về với bản thể sáng tạo bên trong chính mình.
#creativity #talent #cascadeflowcreativity


